Cá mập thường được cho là có khả năng ngửi thấy một giọt máu nhỏ từ khoảng cách 400m. Tuy nhiên, điều này có thực sự đúng không? Để hiểu rõ hơn, chúng ta cần tìm hiểu cách cá mập “ngửi” mùi như thế nào. Khi một giọt máu rơi vào nước, các phân tử máu sẽ tan ra và theo dòng nước lan tỏa khắp nơi. Nếu cá mập tiếp xúc với dòng nước chứa các phân tử máu này, các cơ quan thụ cảm cực nhạy trong mũi của chúng sẽ phân tích mùi và giúp cá mập bơi theo hướng dòng nước có nhiều phân tử máu.
Một giọt máu có đủ để cá mập phát hiện không? Rất khó để làm được điều này vì số lượng phân tử trong một giọt máu rất ít. Tuy nhiên, nếu điều kiện dòng nước thuận lợi, các phân tử máu có thể đến được mũi của cá mập. Hãy tưởng tượng việc này tương tự như con người có thể nghe thấy tiếng một chiếc đinh rơi xuống mặt đất ở cách đó 400m trong môi trường thật sự yên tĩnh. Nhưng ở đại dương, rất khó để có được một môi trường yên lặng hoàn toàn vì nhiều yếu tố môi trường khác nhau khiến biển luôn nhiều động, các phân tử máu khó đi được khoảng cách xa.
Cá mập có cơ quan thụ cảm cực nhạy trong mũi giúp phân tích mùi chính xác
Theo nghiên cứu, cá mập có thể phân tích được mùi máu với hàm lượng máu trong nước là 1/1.000.000, có nghĩa là cá mập có khả năng ngửi thấy 1 giọt máu trong 50 lít nước. Vì vậy, cần một lượng lớn máu và dòng biển lý tưởng để cá mập có thể “đánh hơi” được. Chuyện cá mập ngửi được một giọt máu ngoài khơi là chuyện cực kỳ khó xảy ra.
Loài cá mập nào có khứu giác tốt nhất?
Mũi dài của cá mập đầu búa khiến nhiều người cho rằng chúng có khứu giác nhạy bén hơn các loài cá mập khác. Tuy nhiên, nghiên cứu năm 2014 về khứu giác của 58 loài cá mập và cá đuối sấu lại cho thấy rằng các loài cá mập lớn như cá mập trắng, cá mập hổ và cá mập xám có khứu giác phát triển mạnh mẽ nhất. Những loài này có cơ quan khứu giác lớn nhất, cho phép chúng phát hiện mùi ở khoảng cách xa hơn trong nước biển.
Ngược lại, các loài cá mập như cá mập chanh răng nhỏn hay cá mập đuôi dài mắt to có khứu giác kém phát triển hơn. Sự khác biệt này có thể liên quan đến chế độ ăn uống. Những loài cá mập có khứu giác nhạy bén hơn thường săn bắt các loài động vật có mùi mạnh như hải cẩu hoặc nhặt rác từ xác cá voi phân hủy. Trong khi đó, những loài cá mập với khứu giác kém hơn thường săn mồi nhỏ và ít mùi hơn.
Khả năng ngửi siêu việt là một lợi thế giúp cá mập săn mồi hiệu quả
Cá mập và mối quan hệ với con người
Mặc dù cá mập có khả năng ngửi rất nhạy bén, may mắn thay, chúng không tỏ ra hứng thú với mùi của con người. Đa số các loài cá mập chủ yếu sử dụng khứu giác sắc bén của mình để săn mồi như cá xương hoặc động vật biển khác, thay vì săn con người. Điều này có thể giải thích vì sao các vụ tấn công cá mập vào con người rất hiếm.
Tóm lại, khứu giác của cá mập là một công cụ cực kỳ quan trọng trong việc giúp chúng tồn tại và săn mồi trong đại dương. Dù có những huyền thoại phóng đại về khả năng đánh hơi của chúng, không thể phủ nhận rằng cá mập là những kẻ săn mồi sở hữu khứu giác nhạy bén và hiệu quả nhất dưới lòng đại dương.
